Ana Sayfa Yazı Frederic Bastiat: Ekonominin isimsiz kahramanı

Frederic Bastiat: Ekonominin isimsiz kahramanı

Bu az bilinen Fransız iktisatçısının öğretilerini gözden geçirmek hepimiz için faydalı olacaktır.

PAYLAŞ

“Tutucu” iktisat denilince akla gelen ilk isim İskoç aydınlanması düşünürü Adam Smith olur. Serbest piyasayı, onun “gizli bir el” tarafından yönetildiğini söyleyerek tanımlamasıyla ünlü olan Smith’e göre bu durum devlet müdahalesini hem gereksiz hem de mantıksız hale getirmektedir. Gerçekten de Smith’in iktisadi düşünceye yaptığı katkılar hakkında çok şeyler söylenebilir fakat teoremleri eşit miktarda yanılgı ve yanlış anlaşılmaya da sebep oldu ve birçok açıdan, halen dünyada salgın hastalık gibi yaygın olan iktisat politikalarının mimarı olan John Maynard Keynes gibi müdahalecilik yanlılarının eleştirilerine kapıyı Smith’in teoremleri açtı.

Geçtiğimiz günlerde, daha az bilinen fakat Smith’ten daha önemli olduğu iddia edilebilecek bir başka iktisatçının, Fransız yazar ve devlet adamı Frederic Bastiat’ın doğum yıl dönümüydü.

Smith’in gözlemleri yüzlerce sayfalık ağır ve çok kereler okunması dahi mümkün olmayan düz yazı içinde gömülü olduğu halde Bastiat hızlıdır, zariftir ve lafı dolandırmaz. Karmaşık fikirleri izah etmek için neşeli hicivler kullanan Bastiat zamanının en büyük zekâlarında dahi ender rastlanan bir düşünce berraklığı ortaya koyar. Smith ve onun görünmez eli gibi Bastiat da gözle görünmeyenlere odaklanır ve en önemli öngörüsü, kötü iktisatçılığın bariz sonuçlar uğruna gizli sonuçları görmezden gelmeye dayandığı olur.

Sahadaki birçok iktisat öğrencisinden daha iyi iktisat öğrenmek için Bastiat’ın “Ekonomi – Görülen ve Görülmeyen” adlı ünlü denemesini okumak yeterlidir. Ana fikir çok açık olduğu halde kamu iktisadı politika çevreleri tarafından neredeyse evrensel olarak görmezden gelinmektedir. Ana fikir şudur: bir kişiye faydası dokunan bir iktisat politikası genellikle birçok başka insana zarar verebilir ve zararları da hesaba katmaksızın bu faydayı kazanç olarak savunmak, sorumsuzca bir davranıştır.

Bastiat’ın kullandığı örnek meşhur kırık cam hikâyesidir. Bastiat şu gözlemi yapar: cam kırılmasının camcılara ve cam sanayisine yapacak iş çıkardığı doğru olsa da buradan cam kırma politikası izlemenin ekonomiyi canlandıracağı sonucunu çıkarmamak gerekir. Bunun sebebi camı tamir etmek için kullanılan para ile yeni bir çift ayakkabı gibi başka bir şey almanın da mümkün olmasıdır. Birkaç camcının keyfi uğruna, hem bir camı hem de birkaç ayakkabısı olabilecek bir toplumun şimdi yalnızca bir camı var.

Vatandaşlarından vergi alıp, bu vergiyi altyapı veya askeriye için harcayarak ekonomiyi canlandırabileceklerini iddia eden fakat vatandaşların diğer türlü o para ile daha üretken işler yapabileceği gerçeğini görmezden gelen politikacı ve akademisyenlerin hakim olduğu 21. yüzyıl için bu öngörü ilk günkü geçerliliğini koruyor.

Haksız Rekabet

Kırık cam yanılgısı Bastiat’ın en ünlü öngörüsü olsa da tek değildir. “Mum Üreticilerinin Dilekçesi” adlı belirgin derecede mizahi yazısında, belirli sektörler için ekonomik korumacılık fikrini kavurup kül etmiştir. Bu yazıda Bastiat nükteli bir biçimde şu görüşü dile getirir: İnsanoğlu gün doğumundan gün batımına kadar bedava ışık kaynağına erişim sahibi olduğundan ötürü mum üreticileri çok ciddi bir rekabet zorluğu ile karşı karşıyadırlar. Güneşin ortaya koyduğu bu “haksız” rekabete karşı onları korumak amacıyla devletin kahrolası şeyi bloke etmeyi gündeme alması gerekmektedir. Bu önermenin ne kadar saçma olduğu aşikâr bir biçimde açıktır fakat yine de Amerikan otomobil üreticilerinin ucuz yabancı rekabetten korunması gerektiğine yönelik benzer görüşlerle birçoğumuz halen mücadele ediyoruz. Eğer bedava gün ışığı insanlık için iyi bir şey ise, ucuz arabalar da öyle olsa gerek.

Bastiat sıra dışı bir yazardan daha fazlasıydı. O, Fransa’daki birden fazla devrimde aktif rol alan, bunlar sırasında sürekli serbest ticaret, cumhuriyetçilik ve “bırakınız yapsınlar” iktisat politikası için mücadele eden bir eylem adamıydı.

Amerika’da Obama’nın ekonomiyi canlandırma paketi, banka kurtarmaları ve şimdi de Trump’ın korumacı eğilimleri gibi yanlış istikametli politikalara karşı koyan muhafazakârlar ve özgürlükçüler için Bastiat günümüzde halen entelektüel cephane sağlıyor. Çalışmalarına bir göz atmak ve doğumunun 216. yıl dönümünde halen Bastiat okumamış olanlara onu tanıtmak, hepimiz için faydalı olacaktır.

Makalenin özgün hali:

Frederic Bastiat: The unsung hero of economics

Posted June 29, 2017 01:14 PM by Logan Albright When most people think about “conservative” economics, the name that immediately comes to mind is Adam Smith, the Scottish Enlightenment thinker famous for his description of the free market as being guided by an “invisible hand” that makes government regulation both unnecessary and unwise.